پرتو درمانی سرطان ریه، درمان و اثرات جانبی

از پرتودرمانی برای درمان همه انواع سرطان ریه استفاده می شود. در این روش از انرژی بالایی برای نابود کردن یاخته های سرطانی و تومورهای کوچک شده استفاده می کنند و نشانه های متداول سرطان ریه را بهبود می بخشند.

پرتو درمانی های متداول می تواند به ریه ها آسیب برساند. حتی در برخی موارد ممکن است تنفس بدتر از پیش شود. تومورشناسان از پرتو درمانی های پیشرفته ای برای درمان سرطان ریه بهره می گیرند، مانند TomoTherapy و HDR Brachytherapy تا با دقت تومورها را هدف گیری کنند و آسیب رساندن به بافت های سالم و اعضاء مجاور مانند قلب را به حداقل برسانند. از داروهای محافظ در برابر پرتو نیز برای کمک به حفاظت از بافت های سالم استفاده می شود.

متناسب با نوع سرطان ریه، از ترکیب پرتو درمانی با روش های جراحی، شیمی درمانی و سایر روش ها استفاده می شود.

براساس وضعیت بیمار، پرتو درمانی ها ممکن است به عنوان یکی از موارد زیر مورد استفاده قرار گیرند:

• به عنوان یک درمان اولیه.
• پیش از جراحی برای کوچک کردن تومور.
• پس از جراحی برای ارزیابی یاخته های سرطانی باقیمانده.
• برای درمان سرطانی که به دیگر بخش های بدن سرایت کرده است.

گاهی از دو نوع پرتو درمانی اولیه برای سرطان ریه استفاده می شود:

پرتو درمانی با اشعه خارجی (EBRT) : دوز بالایی از پرتو به یاخته های سرطانی ریه از بیرون از بدن تابانده می شود، این کار با بهره گیری از برخی فناوری ها و با استفاده از دستگاه انجام می شود.

Brachytherapy با دوزبالا (HDR) (پرتو درمانی داخلی):دوزهای بالایی از پرتو از سمت تجهیزات کاشته شده در درون تومور یا نزدیک به آن تابانده می شود.

پرتودرمانی با اشعه خارجی (EBRT) برای سرطان ریه

براساس گستردگی سرطان ریه و دیگر عوامل، ممکنست پرتو درمانی با اشعه خارجی (EBRT) برای سرطان ریه توصیه شود.

EBRT پرتوهایی با انرژی بالا ارائه می دهد و این کار با استفاده از یک دستگاه خاص اشعه ایکس که شتاب دهنده خطی نام دارد، انجام می شود. این دستگاه امکان تاباندن پرتو را از هر زاویه ای می دهد و امکان تاباندن پرتوها را به کناره های تومور نیز فراهم می سازد.

مزایای EBRT

برخی فناوری های بسیار پیشرفته، تومورشناسان را قادر می سازد که تومور را با دقت بیشتری و با دوزهای بالاتری از پرتو هدف گیری کنند و این در حالیست که آسیب به بافت سالم ریه و اعضاء مجاور به حداقل می رسد. در نتیجه EBRT کمک می کند که احتمال اثرات جانبی مرتبط با پرتو درمانی از قبیل مشکلات تنفسی و یا آسیب به قلب، به حداقل برسد.

برخی از دیگر مزایای EBRT اینها هستند:

• یک روش سریع، بدون درد و سرپایی است.
• ریسک های متداول و پیچیدگی عمل جراحی از قبیل خون ریزی، درد پس از عمل و یا خطر حمله قلبی یا لخته شدن خون را ندارد.
• برخلاف شیمی درمانی که داروها در بدن گردش می کنند، EBRT فقط منطقه تحت درمان را هدف می گیرد.

انواع EBRT برای درمان سرطان ریه :

• پرتو درمانی Stereotactic بدن (SBRT)
• پرتو درمانی با شدت تعدیل شده (IMRT)
• Tomo Therapy

براساس تست های تشخیصی بررسی خواهد شد که کدام درمان یا چه ترکیبی از درمان ها برای شما از همه بهتر است. ممکنست EBRT در ترکیب با شیمی درمانی، جراحی و سایر روش ها بکار گرفته شود تا بتوان با کمک آن با سرطان ریه مبارزه کرد.

پرتودرمانی با شدت تعدیل شده (IMRT) برای سرطان ریه

پرتو درمانی با شدت تعدیل شده، یک برنامه نیرومند و پیشرفته کامپیوتری را بکار می گیرد که دوز دقیقی از پرتو را بصورت سه بعدی برنامه ریزی می کند که براساس سایز تومور، شکل و موقعیت آن می باشد. برنامه ریزی سه بعدی به متخصص تومورشناسی این امکان را می دهد که همزمان تومورهای چند تایی را با دوزهای گوناگونی از پرتو برنامه ریزی کند و این درحالیست که از تابش پرتو به بافت های سالم در ریه و دیگر بخش ها جلوگیری می شود.

IMRT تابش را در تومور هدایت می کند و شدت پرتوی تابش را با همنوایی و دقتی چشمگیر تغییر می دهد. این بدان معناست که می توان با این روش، دوزهای بالاتری از پرتو درمانی های سنتی تاباند و این در حالیست که قرار گرفتن بافت های سالم را در برابر پرتو می توان به حداقل رساند.

RapidAct برای کوتاه کردن زمان های درمان

RapidAct یک فناوری پیشرفته برای ارائه IMRT با سرعت و دقت بالا می باشد.

پرتو درمانی RapidAct، زمان های درمان را کوتاه می کند و آن را به نصف یا حتی یک هشتم زمان استاندارد پرتو درمانی می رساند. در یک چرخش 360 درجه، یک شتاب دهنده خطی دور بیمار می چرخد و یک پرتو با تمرکز بالا در کم تر از دو دقیقه، مستقیما بر روی تومور می تاباند.

این منجر به هدف گیری بهتر تومور و آسیب کم تر بر روی بافت سالم می شود. این روش، زمانی را که بیمار برای پرتو درمانی صرف می کند، کاهش می دهد که معمولا در طول چندین هفته و به میزان سه روز در هفته انجام می شود.

تناوب تنفس، اثرات جانبی را به حداقل می رساند

با تنظیم برای حرکت تومور در خلال IMRT ، از تناوب تنفس استفاده می شود تا تومورها دقیقا هدف گیری شوند.

تومورها از قبیل آنهایی که نزدیک به ریه ها هستند، اغلب در اثر تنفس و دیگر حرکات غیرارادی حرکت می کنند. تناوب تنفس پزشکان را قادر می سازد که پرتوهایی با دوز بالا و با دقت زیاد به تومورها بتابانند. سیستم، حرکت تومور را در اثر تنفس دنبال می کند و این به هدف گیری تومور و نیز حفاظت از بافت سالم کمک می کند تا از رسیدن تابش ناخواسته در خلال پرتو درمانی با شدت تعدیل شده جلوگیری گردد.

پرتودرمانی Stereotactic بدن (SBRT) برای سرطان ریه

در این روش، از نوعی پرتو درمانی با اشعه خارجی (EBRT) برای درمان تومورها در ریه استفاده می شود که پرتو درمانی Stereotactic بدن (SBRT) نام دارد.

در روش SBRT برای تابش پرتو به تومور، از تکنیک های پیشرفته تصویربرداری استفاده می شود. در خلال درمان، حرکت تومور در اثر تنفس ردیابی می شود. سپس پرتوها با دقت بر روی تومور تابانده می شود. نتیجه این خواهد بود که بافت ناسالم در اثر پرتوها آسیب می بیند. در بسیاری از بیماران، حفظ بافت سالم اهمیت ویژه ای دارد، بیمارانی که با مشکلات دیگری از قبیل emphysema مبارزه می کنند.

SBRT چگونه تومورهای ریه را هدف می گیرد؟

پیش از درمان، پزشکان نشانگرهایی پیرامون تومور قرار می دهند تا دوز دقیق تری از تابش را به تومورهای ریه بدهند و خسارت به بافت سالم ریه را به حداقل برسانند. معمولا این روش نیاز به جراحی دارد و زمان بهبود قابل ملاحظه ای را می خواهد. برای قرار دادن نشانگرها از ابزاری بنام navigational bronchoscopy استفاده می شود، ابزاری که کم ترین آسیب را درپی دارد و نیز زمان درمان را کوتاه می کند و اثرات جانبی جراحی را به حداقل می رساند.

نخستین گام برای انجام SBRT ، تهیه تصویری سه بعدی از تومور می باشد. سپس با استفاده از شکل کامل تومور و سایز آن، الگوی مربوط به دوز تابش تهیه می شود. درخلال درمان، شدت و جهت اشعه به گونه ای مداوم تنظیم می شود تا تومور هدف گیری شود و بافت سالم ریه از تابش به دور بماند. تنظیم پرتوها به تنفس نیز بستگی دارد.

با پرتو درمانی Stereotactic ، نتایج مفید زیر بدست می آید :

• استفاده از دوزهای بالاتری از تابش که با دیگر روش های پرتو درمانی میسر نیست.
• آسیب کم تر به بافت سالم ریه
• تعداد دفعات کم تر نسبت به پرتودرمانی های مرسوم

ممکنست که SBRT برای سرطان ریه، گزینه ای مناسب برای بیمارانی باشد که بعلت سایز یا موقعیت تومور، emphysema و یا بیماری قبلی، داوطلب برای جراحی نباشند.

درمان سرطان ریه با TomoTherapy

TomoTherapy ، تکنیک HI

Tomo Therapy شکلی از پرتو درمانی است که در آن، با کاهش تابش اشعه بر روی بافت طبیعی، تومورها به دقت هدف گیری می شوند.

درمان TomoTherapy برای سرطان ریه

پرتو درمانی می تواند به ریه ها خیلی آسیب برساند، این نوع درمان می تواند با تاثیر بر روی بافت های سالم مجاور، تنفس را بدتر از زمان پیش از درمان کند.

در برخی از مراکز پیشرفته درمان سرطان، از این روش استفاده می شود به طوری که تومورهای واقع در ریه با دوز بالایی از پرتوها هدف گیری می شوند ضمن اینکه بافت های سالم پیرامونی از پرتوها در امان می مانند. TomoTherapy ، پرتو درمانی انطباقی یکپارچه با شدت بالا، شکل پیشرفته ای از پرتو درمانی با شدت تعدیل شده (IMRT) را با دقتی که فناوری سی تی اسکن دارد، ترکیب می کند، و این ها همگی در یک دستگاه قرار دارند.

با این فناوری پیشرفته، می توان نیروی بالا و دقت پرتوها را برای تومورهای دور از دسترس بکار برد. با بهره گیری از سی تی اسکن داخلی برای تائید شکل و موقعیت تومور پیش از هر درمان، TomoTherapy میزان قرارگرفتن در معرض پرتوها را برای بافت سالم ریه و اعضاء مجاور مانند قلب کاهش می دهد.

تابش TomoTherapy چندین مزیت را برای درمان سرطان ریه ارائه می دهد:

• پیش از هر درمان- فناوری پیشرفته اسکن کردن، تصویری سه بعدی از قفسه سینه تهیه می کند به گونه ای که پرتوها می توانند بر طبق سایز، شکل و موقعیت تومور (یا تومورها) هدف گیری شوند.
• در خلال درمان- می توان شدت و جهت گیری پرتوهای تابش را در بی درنگ تنظیم کرد. شیوه انقلابی "درمان برشی"، تومورهای واقع بر یک لایه را همزمان درمان می کند.
• پس از درمان TomoTherapy سرطان ریه- اثرات جانبی مانند مشکلات تنفسی، با کم کردن تابش بر روی بافت های سالم و اعضاء دیگر، به مینیمم می رسد.

بسیاری از بیماران دارای سرطان ریه که تولرانس ماکزیممی از دوز تابش مرسوم را داشته اند، ممکنست داوطلب برای تابش TomoTherapy باشند.

درمان Amifostine سرطان ریه

Amifostine داروئی است که برای جلوگیری از خشکی دهان و دیگر اثرات جانبی متداول پرتو درمانی برای سرطان ریه بکار می رود. هنگامی که تومورها نزدیک غدد بزاقی یا مری باشند- همان گونه که اغلب در سرطان ریه دیده می شود - پرتو درمانی ممکنست توسط یاخته های سالم جذب شوند. ممکنست خشکی دهان، مشکل در بلع و التهاب از آن ناشی شود.

Amifostine یک radio-protectant است و این بدان معناست که بافت های سالم مجاور را از آسیب دیدن در اثر پرتو درمانی محافظت می کند و این در حالیست که یاخته های سرطانی در معرض پرتو قرار می گیرند.

گاهی پیش از پرتو درمانی از یک تزریق زیر پوستی استفاده می شود. این تزریق سبب کم شدن عوارض جانبی مثل تهوع و استفراغ می شود.

Brachytherapy با دوز بالا (HDR) برای درمان سرطان ریه

Brachytherapy با دوز بالا (HDR) شکلی نو از پرتو درمانی داخلی است که در برخی مراکز پیشرفته پزشکی برای درمان شرطان ریه ارائه می شود.

چون ریه ها تنفس را اداره می کنند و از طرفی نزدیک قلب و دیگر اعضاء مهم بدن قرار دارند، در پرتو درمانی این موضوع اهمیت خاصی دارد که تمرکز دقیقی بر روی تومور انجام شود تا از عوارض جانبی جدی بر روی این اعضاء پرهیز شود. HDR brachytherapy روش سریع و دقیقی برای پرتو درمانی بیماران سرطان ریه ارائه می دهد. پرتوهای تابیده شده به تومور، دوز ماکزیممی دارد و این درحالیست که بافت سالم، کم ترین تابش را دریافت می کند.

با این شکل از brachytherapy ، پزشکان میله های توخالی باریکی را مستقیما به تومورهای ریه وارد می کنند تا تابش دقیقی به حالت سه بعدی به تومورها بتابانند. میله ها با بهره گیری از یک bronchoscope به صورت موقت در پیرامون تومورها قرار داده می شوند.

پیش از هر درمان brachytherapy با دوز بالا، تیم پزشکی موقعیت میله ها را با دقت میلیمتری چک می کند. سپس در درون هر میله، تعدادی قرص رادیواکتیو قرار می دهند.

در هدایت کامپیوتری کنترل می شود که قرص های رادیواکتیو تا چه اندازه دور می روند تا موقعیت تومور را با دقت هدف بگیرند و این که قرص ها تا چه اندازه پرتوهای خود را آزاد می کند. با میله هایی که بخوبی کار گذاشته شده باشند، HDR brachytherapy می تواند فقط در چند دقیقه درمان دقیقی برای سرطان ریه بدست دهد.

برخی از سودمندی های بالقوه brachytherapy با دوز بالا اینها هستند:

برای سرطان ریه، درمان به شیوه brachytherapy بجای 5 تا 7 هفته ای که با پرتو درمانی خارجی به درازا می کشد، تنها یک تا دو روز به درازا می کشد. براساس نوع و مرحله پیشرفت سرطان، HDR brachytherapy را می توان با دیگر روش های درمانی از قبیل TomoTherapy یا Interventional Pulmonology ترکیب کرد که این خود می تواند زمان های درمان را تغییر دهد.

پرتوهای تابشی در داخل تومورها هدف گیری می شوند و موقعیت و شدت را کنترل می کند و دقتی شگرف و تمرکز دوز ماکزیممی را ارائه می دهد.

قرار گرفتن بافت سالم و اعضاء مجاور بدن در معرض تابش، به حداقل می رسد و یا از بین می رود که این سبب کاهش عوارض جانبی از قبیل مشکلات نتفسی می شود. در بسیاری از موارد، brachytherapy با دوز بالا یک آلترناتیو امید بخش برای جراحی سرطان ریه می باشد.

درمان TheraSphere برای سرطان ریه

TheraSphere درمانی برای سرطانی در ریه است که به کبد هم سرایت می کند. این درمان نو، تابش را مستقیما با ابزاری به تومورهای کبد می دهد که microspheres نام دارد.

هنگامی که سرطان ریه گسترش می یابد، کبد بخشی است که معمولا سرایت به آنجا صورت می گیرد. در مراکز درمانی پیشرفته، یک درمان نو بنام TheraSphere است که مستقیما تابش را به تومورهای کبد می تاباند.

TheraSphere تابش را از طریق میله ای ارائه می دهد که در رگ خونی اصلی کبد قرار می گیرد. لوله ای شیشه ای که microspheres نام دارد، در درون میله قرار داده می شود، در جایی که بتواند به رگ های خونی کوچک تر وارد شود در حالی که جریان خون را به تومور قطع کند. سپس microspheres ها تابش را به یاخته های سرطانی در تومور می تابانند. هر microspheres قطری حدود یک سوم موی انسان دارد.

درمان از نوع TheraSphere بصورت سرپایی بر روی بیمار انجام می شود و معمولا عوارض جانبی کم تری نسبت به شیمی درمانی و پرتو درمانی دارد و این در اثر آنست که بافت سالم کبد کم تر در معرض داروها یا تابش قرار می گیرد.